تصوف در بالكان
نویسنده:دكتر یاشار رجب آگیچ
مترجم:جمشید معظمی گودرزی
سال انتشار:1382
تیراژ چاپ:محدود
تعداد صفحه:454
فهرست مطالب
سخنی با خواننده
پیشگفتار
مدخل
فصل اول
اهمیت نظری و عملی موضوع
الف) نقش و اهمیت مطالعه تصوف
ب)اهمیت عملی موضوع
ج) زندگی روزمره و روابط اخلاقی صوفیان
فصل دوم
شاخصهای ترمینولوژی و محدوده مساله
الف) اهمیت و ماهیت واژگان
ب) اسامی, مفاهیم و نقش طریقتهای معروف صوفیه و بانیان آنها
ج) محدودة پژوهش موضوع
فصل سوم
متدولوژی و منابع تحقیق موضوع
الف) پیچیدگی و مشكلات این بخش پژوهش
ب) متد و فن علمی پژوهش
ج) منابع چاپی, مكتوب و شفاهی
فصل چهارم
علل گستردگی فرقههای صوفیه در بالكان
الف) اوضاع و وقایع تاریخی
ب) تأثیر حكومت عثمانی و تاسیس اولین خانقاه در بالكان
ج) نفوذ فرقههای متصوفة آناتولی
د) تاثیر اسلام, تصوف و سایر منابع
ه) تصوف در آلبانی و تاثیر آن بر كوزوو
و) سایر علل گسترش تصوف در بالكان
فصل پنجم
نظر مشیختهای كوزوو و سنجاك پیرامون فرقههای صوفیه و خانقاهها
فصل ششم
دستاوردها
الف) نتایج تحقیقات بعمل آمده در بوسنی و هرزگوین, صربستان, مونتهنگرو و مقدونیه
ب) تحقیقهای بعمل آمده درباره خانقاههای سنجاك و كوزوو و رشد كنونی آنها
ج) نتایج تحقیق پیرامون تصوف در آلبانی و دیگر سرزمینها
فصل هفتم
خانقاههای موجود در كوزوو, منطقه پرشوو, بویانوواتس و مونتهنگرو
الف) شاخصهای كمّی فرقههای صوفیه و خانقاهها در كوزوو و نواحی همجوار
ب) خانقاههای خلوتیّه در كوزوو, مقدونیه و منطقه بویانواتس و پرشوو
ج) خانقاه طریقت قادریّه در كوزوو و مقدونیه
د) خانقاه سعدیّه در كوزوو, روستای نسالاتس و اولتسین
ه) طریقت و خانقاه رفاعیّه در كوزوو و مناطق همجوار
و) خانقاههای سایر فرقههای صوفیه در كوزوو
فصل هشتم
جوانب مثبت, چندگانگی و پیچیدگی طریقتهای متصوفه
الف) جوانب مثبت صوفیان
ب) ارزیابی واقع بینانه مفهوم و عملكرد تصوف354
اسناد و تصاویر
منابع و كتابشناسی
سخنی با خواننده:
تصوف یا عرفان از مقولاتی است كه به خودی خود دارای ارزش تحقیقاتی فراوانی است. پژوهش در زوایای گوناگون مكتب صوفیان میتواند در سه شاخة اصلی صورت پذیرد:
1ـ بررسی موضوع از جنبة نظری (عرفان نظری)
2ـ بررسی موضوع از جنبة عملی (عرفان عملی)
3ـ پرداختن به تاریخ تصوف و صوفیان
آشنا شدن با فرهنگ ملل و انعكاس آن به اندیشمندان و متفكران جامعة فرهنگ دوست ایران اسلامی, از وظایف اساسی مراكز فرهنگی كشورمان در خارج میباشد. مركز فرهنگی ج.ا.ا در بلگراد به همین دلیل و برای نزدیكتر شدن به مفاهیم تشكیل دهندة ساختار فرهنگی جامعة یوگسلاوی انجام پژوهش حاضر را در دستور كار خود قرار داد, و جناب آقای دكتر یاشار رجبآگیچ نائب رئیس محترم آكادمی علوم كوزوو كه از پژوهشگران سختكوش و مسلمان این دیار هستند, با بزرگواری و سعةصدر انجام آن را بر عهده گرفتند.
صوفیان از دیرباز در بالكان حضور داشتهاند. برخی را عقیده بر این است كه آنها همزمان با عثمانیان به این منطقه آمدهاند امّا این نظریه درست نیست و شواهد تاریخی خلاف آن را به اثبات میرساند. اولین عارفان مسلمان حدود 900 سال پیش به بالكان آمدهاند. نرم خویی و تسامح موجود در تصوف و عرفان اسلامی موجب شده است اهل طریقت در پسِ گذر از قرنها, همچنان در بالكان حضور داشته باشند و خانقاههای آنان كماكان به كارهایشان ادامه دهند.این نكته برای خوانندة علاقمندِ فارسی زبان قطعاً جالب خواهد بود.
در حال حاضر در مناطق مختلف صربستان و یا در دایرهای وسیعتر”بالكان“, خانقاههایی وجود دارد كه بر سر در آن اشعار فارسی حكّاكی شده و داخل صحن خانقاهها مزیّن به احادیثی از علی [ع] و معصومین دیگر میباشد. خانقاهها و صوفیان, مهمتر از همة خدماتی كه در بالكان داشتهاند و با مطالعه پژوهش حاضر به آن پی خواهید برد, موجب محفوظ ماندن اسلام در این دیار بودهاند. بیتردید اسلامی كه از سوی صوفیان تبلیغ و معرفی میشده در طول تاریخ دارای انحرافاتی نیز بوده است؛ این مسئلهای است كه ممكن است همة گروههای تبلیغی را شامل شود, و صوفیان نیز از آن مستثنی نبودهاند.
تحقیق حاضر به تاریخ تصوف در بخشهای تشكیل دهندة یوگسلاوی سابق و آلبانی كه بخش اعظم شبه جزیره بالكان را تشكیل میدهند, میپردازد؛ و بررسی اوضاع صوفیان دیگر مناطق بالكان قطعاً می تواند اجزای تكمیلی كتاب حاضر محسوب شود.
مركز فرهنگی ج.ا.ا در بلگراد با تأكید بر این نكته كه شناخت عمیق شاخصهای فرهنگی در بالكان, بدون اطلاع از گذشته و حالِ تصوف در این دیار غیرممكن است, شاكر درگاه حیِّ لایموت است كه امكان انجام این تحقیق را فراهم نمود. علاوه بر تشكر از محقق گرامی جناب آقای دكتر رجبآگیچ , از آقای جمشید گودرزی كه زحمت ترجمه این پژوهش به زبان فارسی را تقبل كردند و همچنین سركار خانم گلپایگانی كه برای حروفچینی و صفحهبندیِ كتاب تلاش بیدریغی داشتهاند, سپاسگزاری میشود.
غلام وفایی
مدیر مركز فرهنگی ج.ا.ادربلگراد